slide 1

                            

 

 

                                                                                                                                                                   WelkomOpDeWebsite 

 

                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                            

 

 

               

                                                                  

 

slide 2

 

 

EenKoepelVoorOrganisaties

                                                                                 

 

                                                                                                                                                                                                              
 

 

                                

     

                      

                                                                                                                                    
 

slide 3

 

 

 

 

 

blauwenkerken              

 

 

 

               

slide 4

 

 

 

 

 

                                                                                                                      GebedsbijlageIntercomSAmen

 

 

   

 

 

 

      

                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

slide 5

 

 

deelvandeontmoetingsdagenRoos

Het verhaal van de moraal

InterCom211208 hetVerhaalVanDeMoraalWaarom vinden we sommige dingen goed en andere slecht? Met andere woorden: waar komen onze ideeën van goed en kwaad vandaan. Als het gaat over de hedendaagse normen, dan komt steevast het begrip ‘de Verlichting’ op de proppen. Het moderne Europa beroept zich op het waardenstelsel van de 18de eeuw. Wie wat meer historische kennis bezit, zal opmerken dat de ideeën van toen niet uit de lucht kwamen vallen. Kunnen we zeggen dat onze opvattingen over goed en kwaad al zo’n 2000 jaar geleden ontstaan zijn, met het christendom? Martin Harlaar bracht het boek ‘De Getemde Mens’ uit waarin meer dan 140 auteurs hun mening geven. Op de boekvoorstelling, eerder dit jaar, was er een debat tussen Dirk Verhofstadt en Guido Van Heeswijck over de oorsprong van onze moraal.

Van Heeswijck, die vanwege zijn Rooms-katholieke achtergrond werd aangekondigd als de ‘beminde gelovige’, en de uitgesproken vrijzinnige Verhofstadt (de ‘beminde ongelovige’), zijn beide filosoof en ondanks hun levensbeschouwelijke verschillen redelijk eensgezind. Toch leggen ze een aantal uiteenlopende accenten.

 

Uitgangspunt is voor beiden, zoals voor veel mensen in de samenleving, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die ze in de multireligieuze maatschappij zien als het ultieme fundament. Verhofstadt ziet het probleem de dag van vandaag vooral in het feit dat sommige godsdienstige strekkingen de Universele Verklaring niet, of niet van harte, aanvaarden en het moeilijk hebben met de scheiding van Kerk en Staat. Hij stoort zich vooral aan de mensen die proberen hun ideeën aan anderen op te leggen en de gangbare hedendaagse normen verwerpen. Met andere woorden: het fundamentalisme.
Van Heeswijck onderkent het probleem van het fundamentalisme, maar ziet om zich heen dat nog maar weinig mensen zich laten leiden door een expliciete godsdienstige overtuiging: “Er zijn veel katholieken die nauwelijks bezig zijn met de betekenis van hun religie”.

Van Heeswijck is vooral een voorstander van het actief pluralisme, waarbinnen ieder zijn eigen inbreng heeft en de meningen evenwaardig naast elkaar staan. Dat houdt dus in dat de meeste ‘waarheden’ eerder relatief zijn. Het is een concept dat een tijd lang in vrijzinnige kringen redelijk populair was, maar Verhofstadt ziet er toch een aantal nadelen van in: “Het leidt toch tot een zeker relativisme. We gaan dan zeggen: het kan toch allemaal niet zoveel kwaad dat bepaalde mensen afwijken van de basisprincipes, ze zijn toch grondwettelijk verankerd en ze staan ook in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Ik ben eerder voorstander om te komen tot een universele seculiere moraal. Ik vind dat goed, omdat dit misschien de weg is waardoor we zouden kunnen komen tot een samenleving waar mensen met verschillende religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen harmonieus kunnen samenleven.”

Tien seculiere geboden
In hoeverre is het christendom bepalend geweest voor onze normen en waarden? Dirk Verhofstadt minimaliseert de inbreng. Natuurlijk, er zijn de Tien Geboden, maar gelijkaardige zaken staan in de Koran en in andere heilige geschriften. In die zin bevindt hij zich op dezelfde lijn als veel andere vrijzinnige humanisten, die steeds de grootste gemene deler in het religieuze landschap zoeken. Ook de Tien Geboden zelf spreken hem niet echt aan en in de dialoog verwees naar een van zijn boeken waarin hij een tiental ‘tegengeboden’ heeft geformuleerd. Waar het eerste gebod (in de katholieke versie) zegt: ‘bovenal bemin één God’, stelt Verrhofstadt ‘bovenal bemin geen God’: “Het Bijbelse gebod is problematisch. Want wie is die God die we moeten aanbidden? Wat als er meerdere goden zijn of als we juist in geen enkele god willen geloven? Wat als sommigen zeggen: mijn god is de ware god en die andere verwerp ik?” Het alternatief van Verhofstadt is het seculiere gebod: bovenal bemin de mens. “En met de mens bedoel ik alle mensen, zonder uitsluiting, tot welke religie, volk, of wat dan ook ze behoren. D    an denk ik dat dat een hoogstaander moreel principe is dan ‘bovenal bemin één God’.

Guido Van Heeswijck interpreteert het Bijbelse gebod anders en antwoordde op het pleidooi van Verhofstadt dat er niet alleen staat dat een mens God moet liefhebben, maar ook ‘de naaste als jezelf’. Het gebod van liefde voor God impliceert derhalve ook de liefde voor de medemens: “Je naaste beminnen is misschien heel moeilijk en ik denk dat we allemaal beseffen dat we daar vaak in tekort schieten. Ik zie dat gebod niet zozeer als het beminnen van Iemand die dicteert wat je moet doen, maar eerder dat iemand die gelovig is de inspiratie vindt omdat hij zich bemind weet door een God. Natuurlijk? Wat versta je onder God? Wie is dat, Die jou helpt om je naaste te beminnen? Je zou kunnen zeggen: voor mij is iemand die religieus is, altijd humanist. Je moet dus een humanist zijn, maar geen exclusief humanist.”

De donkere kant van de Verlichting
Een vaak gebruikt argument tegen de Bijbel als bron voor de moraal is de stelling dat Gods Woord al te vaak is gebruikt voor gruwelijk geweld en afschuwelijke oorlogen. Van Heeswijck erkent de misstappen die in de loop van de geschiedenis door christenen gemaakt zijn, maar wijst er tevens op dat er ook in de Franse Revolutie – gebaseerd op de grote idealen van de Verlichting – enorme wandaden zijn gepleegd. Het is dus niet zo dat het christendom steeds faalde en het humanisme daar altijd het goede voorbeeld tegenover heeft gezet.

Een ander seculier gebod dat Dirk Verhofstadt verdedigt is ‘elk mens heeft recht op zelfbeschikking, voor zover hij geen schade toebrengt aan anderen’. “Dat lijkt zoiets dat iedereen juist en aanvaardbaar vindt, maar in de praktijk zien we vaak dat dat uit religieuze hoek niet wordt aanvaard en dan heb je dat in heel ernstige vormen, waarbij men vrouwen dwingt om te huwen met een man die ze zelf niet kennen, maar ook het verzet tegen abortus, euthanasie, tegen het homohuwelijk – allemaal wel zaken die kaderen in het recht op zelfbeschikking (…) Op dat vlak denk ik dat het seculier gebod, namelijk elke mens heeft recht op zelfbeschikking, een heel centrale plaats zou moeten krijgen in de moraal die we met zijn allen zouden kunnen aanvaarden om te komen tot een harmonieuze samenleving.”

Samenleven
De discussie van Dirk Verhofstadt en Guido Van Heeswijck spitste zich uiteindelijk meer toe op de vraag: wat is de basis van de moraal van vandaag en minder op de kwestie wat nu uiteindelijk de bron is van ons systeem van normen en waarden. Er valt nog altijd veel voor te zeggen dat het maatschappelijk denken ten gronde de invloed van het christendom kent. Het christendom heeft overigens voor een groot deel het ethische denken van de hele wereld beïnvloed, niet altijd binnen de juiste context en niet altijd als het goede voorbeeld – denk aan de kolonisatie, maar evengoed aan de vele godsdienstoorlogen. Het falen van vroeger is niet iets om trots op te zijn. Maar het huidige denken, dat de band met het christelijk erfgoed nog maar ten dele kent, riskeert (en toont) ook een diepgaand tekort komen. Los daarvan is het natuurlijk de vraag hoe een diverse maatschappij een fundament vindt om op te bouwen. Of hoe vreedzaam samenleven überhaupt mogelijk is. Wie uit een seculiere basis vertrekt, kan tot mooie resultaten komen, maar dat geldt evenzeer voor wie zich fundeert op de Bijbel. De tijd dat normen en waarden gebaseerd waren op het Woord van God, lijkt achter ons te liggen. Of de maatschappij daar beter op geworden is – zoals vanuit humanistische hoek beweerd wordt – is nog maar de vraag. Het verhaal van de moraal is niet simpel ...