slide 1

                            

 

 

                                                                                                                                                                   WelkomOpDeWebsite 

 

                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                            

 

 

               

                                                                  

 

slide 2

 

 

EenKoepelVoorOrganisaties

                                                                                 

 

                                                                                                                                                                                                              
 

 

                                

     

                      

                                                                                                                                    
 

slide 3

 

 

 

 

 

blauwenkerken              

 

 

 

               

slide 4

 

 

 

 

 

                                                                                                                      GebedsbijlageIntercomSAmen

 

 

   

 

 

 

      

                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

slide 5

 

 

deelvandeontmoetingsdagenRoos

Christendom. Populair? Populistisch?

InterCom220317 ChristenenEnExtreemRechtsOnderzoek naar banden tussen gelovigen en extreem-rechts

In onzekere tijden grijpen veel mensen terug naar de herinnering aan betere momenten. In periodes van crisis en oorlog, lijken tradities belangrijker dan ooit. Nu het christendom in West-Europa in een snel tempo lijkt te verdwijnen, is er een conservatieve reflex. Politici die een herstel van de ooit dominante godsdienst van de Westerse wereld beloven, kunnen rekenen op bijval van veel christenen. Niet alleen in Europa, maar ook in Amerika. In de entourage van voormalig president Donald Trump bevonden zich veel evangelische christenen. Ze beschouwden hem als de man die het christendom in de VS kon beschermen. Zijn er speciale banden tussen geloof en politiek? De Nederlandse onderzoeksjournalist Sander Rietveld schreef een boek over de relatie tussen conservatieve christenen en populistische politici en kwam tot opvallende conclusies. Die deelde hij op een boekvoorstelling georganiseerd door de Antwerpse universiteit UCSIA en het weekblad Tertio.



Rietveld kent de wereld waarover hij schrijft. De journalist groeide op in de Nederlandse ‘Bible belt’: “Dat betekende twee keer per zondag naar de kerk, waar een dominee een lange, ernstige preek hield over de zonde van de mens en de genade van God. Die genade was overigens alleen bestemd voor de uitverkorenen.” In de omgeving waar Rietveld opgroeide, werd de Bijbel onvoorwaardelijk als de openbaring van God beschouwd en van kaft tot kaft letterlijk genomen. “Het was een overzichtelijk, fundamentalistisch geloof. Voor vrouwen was geen plaats op de preekstoel, want de kerk was een mannenbolwerk. Dat was de door God geschapen orde. Homo’s dienden celibatair te leven en over hen werd eigenlijk niet gesproken.” Na zijn middelbare schoolopleiding studeerde hij aan de Evangelische Hogeschool, waar hij werd ondergedompeld in het creationisme. Thuis was men politiek gezien nogal rechts, en werd het communisme verketterd. Tijdens de zomer trok het gezin naar Oost-Europa, met een caravan met dubbele wanden waartussen heel wat Bijbels en christelijke lectuur zat verstopt. De Sovjet-Unie was – tot de val van ‘de Muur’, het ‘Rijk van het Kwaad. Zijn journalistieke loopbaan begon hij bij de Evangelische Omroep.

Blank en christelijk
Van het vroegere geloof van Sander Rietveld is niet veel meer over. Hij evolueerde naar eigen zeggen in de richting van een vrijzinnig geloof. Dat kleurt uiteraard zijn huidige visie op het christendom, maar toch geeft zijn werk scherp weer wat bij veel mensen de perceptie is van het huidige christendom. Zijn belangrijkste vaststelling is dat heel wat conservatieve christenen zich goed voelen bij de retoriek van wat als ‘extreem-rechts’ wordt omschreven. Op politiek vlak wordt dat gedachtegoed in Nederland vooral vertegenwoordigd door het Forum voor Democratie van Thierry Baudet.   In Vlaanderen is er het Vlaams Belang dat het rechtse gedachtegoed – en de relatie met het christendom – het hardst verdedigt. Een uitspraak van huidig VB-voorzitter Tom Van Grieken luidde indertijd: ‘Ik ben er van overtuigd dat het christelijke, het Vlaamse en als u wilt zelfs het blanke een dominante factor moet zijn in onze samenleving. Afrika moet dominant zwart zijn, Europa dominant blank’ Rietveld stoort zich vooral aan de gelijkstelling van christelijk en blank. Hij ziet dergelijke denkbeelden bij veel rechtse populistische politici in Europa. Concreet worden genoemd: de Lega Nord in Italië (voormalig partijleider Matteo Salvini liet zich in het openbaar graag zien met een rozenkrans), de Poolse regeringspartij ‘Recht en Rechtvaardigheid’ en het rechtse Rassemblement National van Le Pen in Frankrijk.
Het meest uitgesproken is wellicht de Hongaarse premier Viktor Orban die zich een Calvinist en een illiberaal noemt. Hij wordt in Europa sterk bekritiseerd vanwege zijn anti-homo-standpunten, maar zelf houdt hij vol dat het christendom de vrijheid, de familie en de natie heeft gecreëerd en daarom beschermd moet worden.

Kruisvaarders
De liefde tussen extreem-rechts komt soms van twee kanten. In Amerika koos naar schatting 80 procent van de ‘white evangelicals’ op Donald Trump. Toen die uiteindelijk de verkiezingen verloor, bestormde zijn aanhang het Capitool, waarbij kruisen werden meegedragen en kruisvaardersvlaggen wapperden. Rietveld gaf het boek niet voor niets de titel ‘Nieuwe Kruisvaarders’. Hij kreeg overigens kritiek op de ondertitel: ‘De heilige alliantie tussen orthodoxe christenen en radicaal-rechtse populisten’, omdat die zou suggereren dat het merendeel van de christenen extreem-rechts zou zijn.

De vraag kan gesteld worden in hoeverre rechts-populistische politici effectief een hechte band hebben met het christelijk geloof. In een interview met de EO liet Baudet een sterk christelijke retoriek op de luisteraars los: ‘Wat zo revolutionair is aan het christendom en wat het christendom zo uniek maakt in alle wereldreligies, is dat de degene die gekruisigd wordt, de zondebok die geofferd wordt om alle verlangens die botsen op te lossen, dat is de enige die echt onschuldig was’. Maar hij deed ook veel andere uitspraken die zijn oprechte belangstelling voor het echte christelijk geloof in vraag stellen. Hij gelooft alleszins niet letterlijk in de Bijbelverhalen over Jezus. Je moet het figuurlijk zien, het christendom als een culturele kracht. Baudet zegt ook niets te willen weten van slappe christenen die het ‘voortdurend hebben over naastenliefde en het toekeren van de andere wang: daar win je geen kruistocht mee’.

Immuun
Rietveld ziet twee soorten christenen die zich nauw verbonden weten met het populisme. Aan de ene kant zijn dat de ‘cultuurchristenen’, de mensen die zich vooral kunnen vinden in de christelijke waarden en tradities, maar die innerlijk weinig hebben met het Bijbelse geloof, de ‘randkerkelijken’. Aan de andere kant ontwaart hij een totaal andere groep, namelijk die van de sterk overtuigde gelovigen.

Sander Rietveld benadrukte tijdens de boekvoorstelling wel dat christenen die nauw betrokken zijn bij de beoefening van hun geloof, doorgaans minder enthousiast zijn over het rechtse populisme. Dat blijkt toch uit verschillende onderzoeken. “Het lijkt er op dat trouwe kerkgangers een zekere immuniteit hebben tegen rechts populisme. Kerkgang lijkt op een vaccin, om het in actuele termen te zeggen. Misschien helpt het om wekelijks of maandelijks naar de mis te gaan en te horen over barmhartigheid en zelfopoffering. Of misschien biedt het horen bij een christelijke gemeenschap bescherming tegen hardrechtse idealen.” Tegelijk, en wellicht wat tegenstrijdig, is Rietveld van mening dat sterk overtuigde christenen het behoudende gedachtegoed toch aanhangen: “Uiterst conservatieve en rechtzinnige gelovigen voor wie het christendom hun hele leven en identiteit doortrekt, traditionalistische katholieken, conservatieve Calvinisten en fundamentalistische evangelicals: daar zie je concrete samenwerkingen tussen radicaal rechtse populisten en conservatieve gelovigen. Die spitst zich toe op een thema dat zowel die christenen als de populisten na aan het hart ligt: de verdediging van traditionele waarden, de strijd tegen de transgenders, tegen homoseksualiteit, tegen feminisme. De strijd voor eerherstel van het patriarchaat, voor mannelijkheid. God heeft de wereld volgens een natuurlijke orde geschapen en die moet worden hersteld.”

Een verklaring voor de voorliefde van conservatieve christenen voor het radicaal populisme ziet de auteur in een ‘verlieservaring’. “Radicaal rechts gedijt door de ineenstorting van sociale verbanden waardoor een deel van het electoraat een sterk gevoel van verlies ervaart. Een zelfde verlieservaring treffen we ook aan bij conservatieve gelovigen omdat de oude wereld, de christelijke orde in hun perceptie is verkruimeld waar ze bij staan. Dat leidt tot ontgoocheling tot verlies, misschien wel tot rouw. En dat verlies maakt ze vatbaar voor complotdenken. Als je wereld ineenstort, zoek je houvast bij duidelijke schema’s. Fundamentalisme is immers de neiging omp simpele zwart-wit verklaringen te verkiezen boven ongemakkelijke complexiteit en nuances. Het is geen wonder dat Q-Anon zoveel aanhangers vindt onder evangelicals.”

Het onderzoek dat Rietveld verricht heeft, sterkt hem wel in de mening dat verreweg de meeste gelovigen zich van uiterst rechts afkeren. In dat verband is hij blij dat de paus het rechtse populisme in scherpe bewoordingen heeft veroordeeld als iets fundamenteel onchristelijks. Maar hij blijft op veel plaatsen het gevaar zien. In het betoog van de journalist schemert regelmatig zijn blijkbaar onaangename herinneringen aan zijn vroegere geloof door. Enerzijds heeft hij het voordeel van een ‘ingewijde’, anderzijds is er het gevaar om van sommige delen van het christendom in zekere zijn een karikatuur te maken. Het is niet omdat christenen bepaalde waarden verdedigen - denk aan het gezin als hoeksteen van de maatschappij of een Bijbelse visie op relaties – ze radicale populisten zijn met onverdraagzame,  discriminerende of racistische ideeën. Hoe dan ook maakt het boek van Rietveld duidelijk dat er in de maatschappij de perceptie heerst dat heel wat christenen conservatief en veroordelend zijn. Misschien een goede aansporing voor de gelovigen om te blijven wijzen op het goede nieuws van Christus, die de liefde van God voor alle mensen – en het verlangen dat allen gered worden – duidelijk gemaakt heeft door Zijn lijden, sterven en opstanding. Oprecht geloof is niet zozeer een zaak van vastklampen aan tradities, maar aan een innerlijk en uiterlijk beleefd geloof dat levens verandert. Daarvoor zijn geen kruisvaarders nodig, maar wel mensen die door woord en daad de boodschap van het evangelie uitleven.