slide 1

                            

 

 

                                                                                                                                                                   WelkomOpDeWebsite 

 

                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                            

 

 

               

                                                                  

 

slide 2

 

 

EenKoepelVoorOrganisaties

                                                                                 

 

                                                                                                                                                                                                              
 

 

                                

     

                      

                                                                                                                                    
 

slide 3

 

 

 

 

 

blauwenkerken              

 

 

 

               

slide 4

 

 

 

 

 

                                                                                                                      GebedsbijlageIntercomSAmen

 

 

   

 

 

 

      

                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

slide 5

 

 

deelvandeontmoetingsdagenRoos

Lessen uit Noord-Afrika

InterCom190713 LausanneLessenVanNoordAfrikaWat de kerkgeschiedenis ons leert voor zending en migrantenkerken

Het verhaal hoe de vroege christelijke kerk zich uitbreidde vanuit Klein Azië (in het huidige Turkije) en vandaar naar Europa, is voldoende bekend. Hoe de kerk groeide aan de andere kant van de Middellandse Zee, door het Noorden van Afrika dus, is voor velen niet geweten. Toch mogen we niet vergeten dat de grootste twee steden van het Romeinse Rijk – na de hoofdstad Rome – Alexendrië in Egypte en Carthago in wat nu Tunesië heet, waren. Deze steden werden centra van het christelijk geloof. Grote christelijke denkers als Tertullianus, Cyprianus en Augustinus kwamen uit Noord-Afrika en brachten een deel van hun leven in Carthago door. In die optiek is het ook vreemd dat de sterke christelijke aanwezigheid daar in de zevende eeuw onder de voet werd gelopen door de islam. Veel geleerden hebben gezocht naar het antwoord op die vraag. In de Lausanne Global Analysis zoeken Mons Gunnar Selsto en Frank-Ole Thorensen naar verklaringen.

Er zijn verschillende factoren die een deel kunnen zijn van het antwoord. Twee daarvan hebben ons ook vandaag wel iets te vertellen. In de eerste plaats is het misleidend om te spreken van één kerk. In de 300 jaar die aan de Arabische expansie in de regio vooraf gaan, vinden we in feite twee kerken. De kloof tussen de twee werd steeds groter: ze beschouwden elkaar als de foute kerk en elke poging om de twee met elkaar te verzoenen, mislukte. De verdeeldheid toont de grote spanning aan tussen de Kerk als een wereldwijd gegeven en de kerk als een plaatselijke entiteit.
In de tweede plaats is er de afkeer ten opzichte van buitenlandse overheersers en hun religieuze identiteit. De plaatselijke Berberbevolking koos blijkbaar voor een religie van verschil. Hun keuze voor een alternatieve kerk versterkte hun identiteit en politieke oppositie.
Wat kunnen we van die dynamiek leren voor de kerk van vandaag?

Contextualisatie of eenheid?
Het Donatisme, dat ingang vond bij de Berbers, ontstond nadat het Christendom de officiële godsdienst van het Romeinse Rijk geworden was. De Rooms-Katholieke kerk bleef politiek en cultureel trouw aan het Romeinse Rijk, terwijl de Donatisten een veel meer nationalistische kerkelijke beweging vormden. Het werd gevormd door de inheemse Berbergemeenschap. Het nam sterke conservatieve standpunten in, maar koos voor een meer charismatische vorm van geloofsbeleving. De Donatisten waren trots op hun Afrikaanse roots, op de lering van Tertullianus over radicaal discipelschap en de zuiverheid van het christelijke leven, en op hun identiteit als een kerk van martelaren.

Aan de andere kant stond de Rooms-Katholieke kerk die enkele andere leerstellingen van Tertullianus benadrukte: de eenheid van de kerk en de dienstbaarheid aan de maatschappij. Deze kerk wilde zich zo snel mogelijk aanpassen aan haar nieuwe status binnen het Romeinse Rijk.

Het strijd tussen de katholieken en de Donatisten kan dus ook gezien worden als een conflict tussen de globale en de lokale entiteit, waarbij de Donatisten als een bedreiging voor de eenheid van de Kerk werden gezien. Daarbij ging het om de tegenstelling tussen de ‘wereldwijde’ Roomse kerk en de kerk als een plaats waar het geloof is geïntegreerd in de plaatselijke situatie. Tegelijk was er een spanning tussen de eenheid van taal en expressie en de behoefte om een plaatselijke Christelijke identiteit te waarborgen.

Met het oog op de hedendaagse missionaire situatie kunnen we ons afvragen of de geestelijke eenheid van de christenen ook een organisatorische en culturele eenheid moet zijn. Misschien moeten zendelingen eerder de ‘eenheid en verscheidenheid’ benadrukken, waarbij culturele verschillen niet als een nadeel beschouwd moeten worden. We zouden ook meer aandacht moeten besteden aan de (kerk)geschiedenis van de Donatisten wanneer we spreken over de Noord-Afrikaanse kerk. Uiteindelijk hielden de Donatisten een tijdlang stand waar de Katholieken vluchtten, toen ze geconfronteerd werden met de opmars van de islam.

Het kan pijnlijk zijn voor zendelingen als de inheemse kerk zich wil afscheiden en autonoom wil worden, of als ze praktijken willen installeren die ongewoon zijn. Toch zouden zij zich moeten afvragen of het niet gewoon een kwestie is van het volwassen worden van de kerk.

De kerk tussen cultureel centrum en buitengebied
De Berbers waren traditioneel een nomadisch volk en bleven heel lang een landelijke groep. Ze werden niet verleid door de cultuur van de steden die sterk waren beïnvloed, en werden gedomineerd door de Romeinse immigranten en hun culturele erfgoed/ De Berbermaatschappij was georganiseerd volgens een stammencultuur, het tegenovergestelde van de gecentraliseerde Romeinse staat. Door de eeuwen heen waren de steden in Noord-Afrika administratieve centra geworden, bevolkt door de politieke, financiële, militaire en godsdienstige elite. De Katholieke Kerk, het Latijn en de Romeinse manier van leven domineerde elk aspect. Derhalve bleven de Berbers, hoewel ze de plaatselijke bevolking vormde en etnisch gezien een duidelijke meerderheid waren, een buitenbeentje, zonder politieke, financiële en culturele vertegenwoordiging. Wanneer bevolkingsgroepen etnisch en cultureel gemarginaliseerd worden, draagt dat doorgaans bij tot de versterking van hun identiteit als tegenovergestelde van de onderdrukker. De geschiedenis van de Berberbevolking volgt dus een herkenbaar pad. Zolang de Romeinse overheersers de christenen vervolgden, in de eerste drie eeuwen, groeide het Christendom onder de Berberse bevolking. Later, toen het katholicisme de staatsgodsdienst werd (in 380), keerden de Berbers zich af van deze kerk en gaven de voorkeur aan de Donatisten. De religieuze identiteit werd een oppositie tegen de buitenlandse overheersers op dat moment.

Niemand is ongevoelig voor de cultuur en de maatschappij waartoe hij behoort. Ook vandaag de dag kunnen we dat nog zien. Een van de voorbeelden is de godsdienstige ontwikkeling in delen van Oost-Afrika. Verschillende studies hebben aangetoond hoe de weerstand tegen de historisch dominante groep (het Orthodoxe Amhara volk) een belangrijke rol heeft gespeeld in het ontstaan van het godsdienstige weefsel in hedendaags Ethiopië. Toen de Amhara het Westen en Zuiden van het land koloniseerden, veranderde de religieuze samenstelling in de regio. Toch wilden de meeste etnische groepen niet bij het Orthodoxe Christendom aansluiten, aangezien dat de godsdienst van de kolonisatoren was. Zo kreeg de Ethiopische Evangelische Kerk ‘Mekane Yesus’ de meeste leden van de Oromo bevolking, die door de Amhara-leiders werden gemarginaliseerd.
Dit zou er op kunnen wijzen dat God aan het werk is wanneer de omstandigheden veranderen en dat Hij ons beschouwt als mensen met een eigen cultuur en samenleving. Daarom is het interessant om een gelijkaardige dynamiek waar te nemen in Noord-Afrika. Het aantal Arabische christenen is daar heel klein, maar de afgelopen jaren zijn er verslagen die er op duiden dat heel wat Berbers tot geloof in Christus komen. Christelijke leiders gebruiken dan ook de taal van de Berbers in de kerk, in tegenstelling tot de politiek van de overheid, die wil dat alle onderdanen Arabisch spreken.

Meer lessen voor de kerk van vandaag
Iedere zendeling die in een andere cultuur werkzaam is, neemt een erfenis mee, zowel theologisch als cultureel. De twee zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden aangezien geloof ook deel uitmaakt van de cultuur. Geen enkele zendeling is cultureel onbevooroordeeld en iedere cultuur heeft zijn culturele vooronderstellingen. Dat geldt voor iedereen, of de culturele achtegrond nu Aziatisch, Afrikaans of Europees is. Het simpele overbrengen van de eigen cultuur kan een kerkelijk imperialisme worden, waarbij we ongewild onze eigen tradities aan anderen overbrengen. We moeten ons voortdurend blijven afvragen welk deel van onze boodschap onmisbaar is, en welk deel niet.

Zendelingen in een andere cultuur moeten ook de aspecten van politieke, financiële en machtsvertegenwoordiging in de gaten houden. Als culturele outsiders zijn ze niet neutraal. De zendeling is altijd een vertegenwoordiger van iets. Die vertegenwoordiging is onv ermijdelijk, maar men zou er toch opmerkzaam op moeten zijn en de invloed ervan tegengaan. Zo niet, dan dragen ze b ij tot de vervreemding van de kerk van zijn context.

Iedere nieuwe kerk moet eigenlijk een contextuele theologie ontwikkelen, die cultureel aangepast is en een antwoord biedt aan vragen met een culturele relevantie. Zendelingen zouden dat proces moet aanmoedigen, zelfs wanneer de plaatselijke leiders tot andere conclusies komen als de ‘buitenstaander’. Dat vraagt een groeiproces bij de zendeling, aangezien zijn eigen erfenis in vraag wordt gesteld. Een gezonde dialoog kan daarbij nieuwe perspectieven bieden.

De kerk kan wereldwijd veel winnen bij het omhelzen van de ‘eenheid in verscheidenheid’. In de hedendaagse Westerse wereld geldt diezelfde uitdaging ook voor de omgang met de opkomende kerken van buitenlandse origine. De ‘meerderheidskerken’ van het Westen moeten overwegen hoe ze met de migrantenkerken kunnen omgaan op zo’n wijze dat de invloed van de Christenen uit het Zuiden een positieve bijdrage kunnen bieden aan de heruitvinding van het Christendom in het Westen.


Over de auteurs: Mons Gunnar Selsto werkt voor de Noorse Lutherse Zending. Hij heeft als zendeling gediend onder de moslims in Mali en is momenteel betrokken bij een crossculturele bediening onder migranten in Noorwegen. Frank-Ole Thoresen is president van het Fjellhaug Internarional University College. Hij was actief voor de Noorse Lutherse Zending en de Ethiopische Evangelische Kerk Mekane Yesus, waarbij hij in de eerste plaats werkte onder de moslims in Oost-Afrika.

Nieuwsbrief