slide 1

                            

 

 

                                                                                                                                                                   WelkomOpDeWebsite 

 

                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                            

 

 

               

                                                                  

 

slide 2

 

 

EenKoepelVoorOrganisaties

                                                                                 

 

                                                                                                                                                                                                              
 

 

                                

     

                      

                                                                                                                                    
 

slide 3

 

 

 

 

 

blauwenkerken              

 

 

 

               

slide 4

 

 

 

 

 

                                                                                                                      GebedsbijlageIntercomSAmen

 

 

   

 

 

 

      

                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

slide 5

 

 

deelvandeontmoetingsdagenRoos

Weg uit de gevangenis

FotThomasYvan05LQHoe voelt het om opgesloten te zitten? We kunnen het ons misschien een beetje voorstellen in tijden van lockdown. Hoewel, we mogen ons nog altijd verplaatsen en – behalve ‘s nachts dan – gaan waar we willen. De echte ervaringsdeskundigen zijn natuurlijk de gevangenen. Ze zitten, afhankelijk van hun veroordeling, maanden of jaren achter de tralies. Maar ooit komen ze vrij, en de grote vraag is dan: wat gebeurt er als iemand weg is uit de gevangenis? De cijfers voorspellen niet veel goeds: de kans op recidive – herval – is behoorlijk groot: tussen de 50 en 70 procent van de gedetineerden keert vroeger of later terug in een cel. De nieuwe regering wil daar iets aan doen, in het bijzonder door sterk in te zetten op re-integratie. Maar wat is de kans dat de ideeën ook werkelijkheid zullen worden? Een gesprek met Yvan Thomas, gevangenisaalmoezenier, maar ook bezieler van een aantal initiatieven voor na de gevangenis …

In het regeerakkoord van de huidige Vivaldi-coalitie staat te lezen dat de overheid het nodige kader wil creëren ‘opdat de re-integratie van gedetineerden vanaf de start van de straftoemeting actief zou worden voorbereid via individuele detentieplannen’. Een voornemen dat tot doel heeft de straftijd zo zinvol mogelijk te maken – iets waar ook nu al regelmatig aan gewerkt wordt. Toch valt vaak ‘op het veld’ (directies, bewakers, maatschappelijk werkers, aalmoezeniers) te horen dat het systeem niet werkt. De recidivecijfers lijken dat ook aan te tonen. Wie momenteel na het volledig uitzitten van de straf vrij komt, krijgt geen voorwaarden opgelegd en krijgt zo goed als geen ondersteuning. Wie geen woning en geen werk heeft – en dus geen inkomsten – belandt te vaak terug in de criminaliteit. Daar schittert het gemakkelijk verkrijgbare goud: sommige drugsdealers verdienen gemakkelijk meer dan 5000 euro per week – probeer maar een eerlijke job te vinden die dat benadert. Uiteindelijk is het voor een ex-gedetineerde hoe dan ook moeilijk om aan werk te geraken. Daarbij komt nog het feit dat veel gevangenen tijdens hun detentie van hun celgenoten de kneepjes ‘van het vak’ nog beter geleerd hebben…

Biechtvader
Yvan Thomas is – naast zijn job en zijn taken in de plaatselijke evangelische kerk – een dag per week actief als aalmoezenier in de gevangenis van Ieper. Hij bezoekt er zo’n 50 gedetineerden en een aantal van hen geeft hij regelmatig Bijbelstudie. Op die manier heeft hij regelmatig gezien hoe mensenlevens veranderd kunnen worden wanneer mensen tot geloof komen. Hij is dan ook optimistisch over de kansen van gevangenen na hun straftijd, al beseft hij dat er vaak een lange weg te gaan is. Aalmoezeniers nemen in de gevangenis een bijzondere positie in: ze zijn weliswaar lang niet de enigen die zich inzetten voor het welzijn van de bewoners, maar in tegenstelling tot maatschappelijk werkers en bewakers zijn ze gebonden aan het beroepsgeheim. Dat leidt er toe dat gevangenen gemakkelijker hun hart luchten bij een geestelijk verzorger dan bij een cipier. Die is dan een soort biechtvader: “We bieden een luisterend oor, maar we schrijven niets op. We moeten de privacy volledig respecteren. Alleen als we merken dat er plannen zijn om een ander iets aan te doen, of wanneer iemand aangeeft een einde aan zijn eigen leven te willen maken, geven we dat door. Dat weten ze ook. Maar voor de rest denk ik dat ik als aalmoezenier in een rechtszaak soms beter op de hoogte ben van de werkelijke toedracht van de zaak dan bijvoorbeeld de advocaten.” Een enkele keer zal Yvan wel op een proces getuigen, al wil hij benadrukken dat dit zeker geen garantie is dat een beschuldigde een lichtere straf krijgt. Maar mocht een gevangene serieus zijn leven wil beteren, dan zal hij daarbij behulpzaam willen zijn.

Zin geven
De belangrijkste hulp die een aalmoezenier kan bieden is een gevangene op weg helpen om de zin van het leven te ontdekken. Vrijheid is niet alleen een kwestie van uit de cel te komen: een diepgaande bevrijding kan komen wanneer een gevangene Jezus leert kennen. Sommigen binnen het detentiesysteem zullen dat weglachen, maar Yvan is er van overtuigd dat het effectief werkt, al blijft het moeilijk om in te schatten of een gevangene werkelijk op de goede weg is: “Een belangrijke indicatie is dat ook anderen de verandering zien. Als de mensen die het dossier behandelen merken dat iemand zich beter gaat gedragen of wanneer celgenoten zich afvragen wat er met de persoon aan de hand is.” Natuurlijk, er zijn altijd mensen die een tijdje op weg gaan en dan weer afhaken, maar er zijn er ook die doorzetten. Gedetineerden die hun eerste stappen op het goede pad zetten, hebben alle mogelijke steun nodig, zowel in de gevangenis als daarbuiten. Om die reden zet Yvan Thomas zich in voor een aantal projecten die de overgang van de strafinrichting naar de maatschappij willen vergemakkelijken. Hij is daarvoor betrokken bij verschillende vzw’s. ‘De Huizen’ is daar een van. De vereniging streeft naar kleinschalige, gedifferentieerde detentievormen die beter verankerd en geïntegreerd zijn in het maatschappelijk weefsel. De kritiek op het huidige systeem is niet mals. Op de site van de vzw staat te lezen: “Gevangenissen zijn ziekmakend, wakkeren criminaliteit eerder aan dan ze terug te dringen en staan herstel en re-integratie in de weg. Een zinvolle detentie bereidt de gedetineerde voor op het leven na de straf. Een individueel oplossingsplan en een persoonlijke aanpak zijn daarbij noodzakelijk, net als het creëren van een positieve sociale rol en netwerk. Dat is nodig om vat te krijgen op de recidivecijfers.” In een opiniestuk op vrtnws.be betreurt Luc Stas, oud gevangenisdirecteur en tevens lid van De Huizen, dat er van overheidswege nog altijd geen andere aanpak van het strafbeleid is: “Ook al is het concept van de detentieplanning al enkele decennia oud, toch vond het tot hiertoe geen ingang. Momenteel ziet de situatie er zo uit: door het laattijdig opstarten van de re-integratie en een gebrek aan adequate behandeling, blijven veel veroordeelden langer in de gevangenis vastzitten dan nodig. Dat kost veel geld en brengt het risico op recidive met zich mee.”
In een recente ‘open brief’, ook naar aanleiding van het regeerakkoord,  klinkt het nog scherper: “De gevangenis werkt niet. Het is een boude stelling, die steeds meer wordt ondersteund door internationaal wetenschappelijk onderzoek. Gevangenissen zoals we die vandaag kennen, hebben negatieve effecten op het denken en handelen van gedetineerden, wat re-integratie en resocialisatie in de samenleving bemoeilijkt en herval in de hand werkt. Hierdoor komen steeds meer mensen in de gevangenis terecht. Ze verblijven er ook steeds langer. Een vicieuze cirkel die ervoor zorgt dat het systeem op barsten staat.” In de tekst wordt allereerst de overvloedige doelloze tijd aangeklaagd die de gedetineerden moeten doorbrengen: weinig lichamelijke beweging, weinig mogelijkheden om iets bij te leren, nuttige vaardigheden te verwerven. “Tegelijk verschraalt de sociale omgeving van de gedetineerde. Een verblijf in de gevangenis zorgt voor een levenslange stempel en voor een groeiende afhankelijkheid van de medegevangenen die ook door de schande zijn gegaan. De mens blijft een sociaal wezen, dus zoeken (ex-)gedetineerden elkaar op.”

Privé-gevangenis ...
Kritiek uiten op praktijken die niet het gewenste doel bereiken is gemakkelijk als er geen alternatief geboden wordt. Tegenstanders van het huidige detentiesysteem pleiten doorgaans voor kleinschaliger projecten zoals de transitiehuizen een eerste vorm van detentiehuis. Het concept bestaat al enige tijd en de vorige Minister van Justitie Koen Geens was er enthousiast over. De tekst van het huidige regeerakkoord suggereert dat ook de nieuwe minister, Vincent Van Quickeborne, er belangstelling voor heeft. Het systeem wordt sterk gepropageerd door – onder andere – De Huizen. Het komt er op neer dat veroordeelden in de laatste fase van hun straf degelijk worden voorbereid op hun integratie. Dergelijke huizen zijn bovenal kleinschalig en streekgebonden en richten zich primair op persoonlijke begeleiding. De term ‘detentiehuis’ duidt er op dat het hier nog altijd gaat om strafuitvoering (de gevangenen zitten er nog altijd hun straf uit), maar er is een duidelijk venster op de maatschappij. Een nieuwe variant op het initiatief zijn de ‘loopplankhuizen’, die specifiek bedoeld zijn voor jongeren tussen 18 en 25 jaar.

Bij de eerste kandidaten voor het oprichten van een transitiehuis was vzw Uit-stap, waarvan Yvan Thomas voorzitter is. De organisatie werd in 2015 opgericht en heeft het aanbieden van integrale, christelijke begeleiding aan (ex)gedetineerden als doel: “Met de christelijke inspiratie als basis, wordt een meerwaarde geboden in het zoeken naar (hogere), doelen, vanuit een pluralistische mensvisie”. De aanpak van de vzw wordt omschreven als ZWAN: Zin, Wonen, Actie en Netwerk. UIT-stap werd niet gekozen voor de oprichting van een eerste transitiehuis. Op dit moment zijn er een tweetal, een in Mechelen en een in Edingen. De uitbating van die instellingen werd toegekend aan de beveiligingsfirma G4S – een beslissing die in welzijnskringen de wenkbrauwen deed fronsen, omdat dit een commercieel bedrijf is en derhalve winst hoopt te maken dankzij sociaal werk. Men had liever gezien dat dergelijke initiatieven aan de non-profit sector zou worden voorbehouden. Het team van G4S wordt wel bijgestaan door de Nederlandse stichting Exodus die ervaring heeft met transitiehuizen in Nederland. Waarom er geen beroep gedaan op Belgische inbreng, blijft een vraag. De vzw UIT-stap hoopt in ieder geval wel in een tweede ronde aan de bak te komen: er is immers nog ruimte voor uitbreiding van het aantal transitiehuizen.

Eigen schuld?
In de discussie over het strafbeleid klinkt vaak de kritiek dat misdadigers het nu eenmaal aan zichzelf te danken hebben dat ze zijn opgesloten. Ook wordt regelmatig geopperd dat de straffen te licht zijn. Uiteindelijk is er ook het aspect van de slachtoffers die gerechtigheid eisen. Yvan Thomas heeft daar begrip voor, maar betwijfelt of langere straffen meer effect gaan sorteren. Bewakers stellen vast dat vooral de eerste 6 weken van de straf indruk maakt: “In die eerste periode, als ze net zijn opgesloten, wenen ze en zien ze behoorlijk af. Ze denken na over het misdrijf dat ze gepleegd hebben en dat soort dingen. Maar dan lijkt het alsof er een knop wordt omgedraaid: ze zijn gewend aan de gevangenisomgeving en pakken de draad van het gewone leven weer op. Dat is niet goed.”
Ook bij het aspect genoegdoening vallen vragen te stellen. “Vrijheidsberoving wordt inderdaad door de gevangenen als negatief ervaren, maar het brengt op zich geen gerechtigheid. Daar is onderzoek naar geweest, ook in verband met moordenaars. In een aantal landen krijg je voor een dergelijk vergrijp de doodstraf, en soms krijgt de familie van het slachtoffer de mogelijkheid om de executie zelf mee te maken. Maar dan blijkt dat het overgrote deel van die mensen hier nog dieper van in de put geraken. Het brengt geen genezing bij de nabestaanden.” De aalmoezenier wil zeker niet pleiten voor straffeloosheid, maar wil wel dat de mensen die gestraft zijn, worden begeleid in de richting van herstel. Dat doet niets af van de steun die de slachtoffers moeten krijgen, het is een kwestie van beide.

Motivatie
Yvan Thomas besteedt heel wat uren aan de ondersteuning van gevangenen, en de werklast kan zwaar zijn voor een vrijwilliger. Het doet de vraag stellen waarom hij zich hier zo diep in geëngageerd heeft. “Door zoveel met hen in contact te zijn, besef ik meer en meer dat, als mijn leven een ander verloop had gekend, ik net zo goed opgesloten had kunnen zitten. Je belandt soms gemakkelijker in de gevangenis dan je denkt. Mensen doen iets doms en het pakt helemaal verkeerd uit, en voordat je het weet kom je met het gerecht in aanraking. Je moet dus nooit te gemakkelijk zeggen dat het je niet zal overkomen. Een ander aspect is dat we de mogelijkheid hebben om mensen waarvan het leven verkeerd is gelopen, weer terug op het goede pad kunnen brengen, en daar wil ik graag aan meewerken.” Daar zit ook een geloofsaspect aan: “Ik ben ervan overtuigd dat Jezus ons de opdracht geeft om ook ‘het uitschot van de maatschappij’, zoals we dit vaak bestempelen, kansen te geven. Ik geloof dat iedereen kansen moet krijgen, wat zijn of haar voorgeschiedenis ook is.” Dat dit ideaal niet altijd even gemakkelijk te verwezenlijken is, neemt hij erbij: “Het is soms een strijd, het is soms ook een paar keer tegen de muur lopen. Dan denk je dat het goed met iemand gaat, en dan blijkt het niet zo te zijn. Het is een beetje met vallen en opstaan, maar iedere keer als je denkt dat je er beter mee stopt, dan zie je weer een lichtpuntje om door te gaan. Dat kan bijvoorbeeld een kaartje van een ex-gevangene zijn waarin hij zijn dankbaarheid toont.”

Dat de UIT-stap nog niet erkend is om een transitiehuis op te starten – en het al bij al ook niet zeker is dat dit binnenkort ook gaat gebeuren, wil niet zeggen dat men werkloos toekijkt. Wat al wel functioneert is de ‘buddywerking’ waarin mensen persoonlijk ‘op stap gaan’ met een ex-gevangene. Dergelijke betrokkenheid doet veel. Ook corresponderen met een gevangene kan enorm helpen. Alles wat bijdraagt aan de re-integratie van de gevangenen is niet alleen een voordeel voor de gevangene zelf, maar ook voor de maatschappij. Bovendien is het een verrijking voor wie de hulp aanbiedt. Iedere stap die gezet wordt, kan hoe dan ook een sprong voorwaarts zijn op de weg uit de gevangenis …

Meer info bij de UIT-stap (www.uit-stap.org) of De Huizen (www.dehuizen.be)

(tekst: Don Zeeman)

Nieuwsbrief