slide 1

                            

 

 

                                                                                                                                                                   WelkomOpDeWebsite 

 

                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                            

 

 

               

                                                                  

 

slide 2

 

 

EenKoepelVoorOrganisaties

                                                                                 

 

                                                                                                                                                                                                              
 

 

                                

     

                      

                                                                                                                                    
 

slide 3

 

 

 

 

 

blauwenkerken              

 

 

 

               

slide 4

 

 

 

 

 

                                                                                                                      GebedsbijlageIntercomSAmen

 

 

   

 

 

 

      

                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

slide 5

 

 

deelvandeontmoetingsdagenRoos

Kind voor een ander …

InterCom211208 Draagmoederschap2LQCD&V overweegt wettelijke regeling draagmoederschap

Wat als je een sterke kinderwens hebt, maar geen kinderen kunt krijgen? Het is voor de meesten wellicht geen brandend actueel onderwerp, maar voor wie zelf met de vraag geconfronteerd wordt, is het een heikele kwestie. In een aantal gevallen is een ‘technische oplossing’ – zoals IVF (in vitro fertilisatie) – mogelijk, maar die optie is er niet altijd. Denk daarbij aan homokoppels: een man kan nu eenmaal geen kinderen baren. In dergelijke situaties kan er gekozen worden voor de adoptie van een kind, maar ook draagmoederschap is een mogelijkheid. Wettelijk is er op dit vlak weinig geregeld, maar er worden voorstellen ingediend om een en ander juridisch in orde te maken.

Bij het opstellen van wetteksten over ethische kwesties wordt vooral naar de CD&V gekeken – deze partij beschikt over een zeker ‘vetorecht’ als het over morele zaken gaat. Bij het afsluiten van het regeerakkoord werd namelijk bedongen dat er bij wetten op ethisch vlak altijd een consensus tussen alle regeringspartijen moest zijn. Dat had in de eerste plaats te maken met de regels rond abortus (er was een parlementaire meerderheid om de mogelijkheden daartoe te verruimen, maar voor de CD&V was dat onaanvaardbaar), maar betreft ook andere terreinen.

 

De partij liet onlangs weten dat er over niet-commercieel draagmoederschap te spreken viel: “CD&V wil in de toekomst enkel niet-commerciële vormen van draagmoederschap toelaten. De partij pleit daarbij voor een wettelijk kader dat de belangen van het kind centraal staat. Die regelgeving moet ook draagmoeders beschermen. Zo kunnen wensouders op een ethische manier in eigen land rechtszekerheid krijgen.”

In de huidige wetgeving zijn zaken rond draagmoederschap niet of nauwelijks geregeld. Dat heeft tot gevolg dat wensouders zich oriënteren op mogelijkheden in het buitenland. Ze komen dan vaak terecht bij commerciële draagmoeders, die hen beloven tegen een vergoeding een baby op de wereld te zetten. In sommige gevallen kunnen de kosten tot boven de 100.000 euro oplopen, wat ook impliceert dat het krijgen van ‘een kind voor een ander’ een lucratieve bezigheid kan zijn. Sommige ‘firma’s’ die de mogelijkheid aanbieden, houden in ons land informatieve beurzen – initiatieven waar steevast ook tegen gedemonstreerd wordt. Dat ligt ook in de lijn met de ruime consensus in België dat de exploitatie van een kinderwens onacceptabel is.

Van wie is de eicel?
Er bestaan ruwweg twee vormen van draagmoederschap. De eerste vorm wordt ‘hoog technologisch’ genoemd en houdt in dat de wensmoeder de eicel levert, en vaak ook de wensvader de zaadcel, zodat de draagmoeder geen directe genetische band met het kind heeft. Simpelweg stelt ze alleen haar baarmoeder ter beschikking om te zorgen dat het kind ter wereld kan komen. We spreken over ‘laagtechnologisch’ als de draagmoeder ook de eicel levert – bijvoorbeeld als de wensmoeder er zelf geen produceert – waardoor de draagmoeder tegelijk de biologische moeder is. Deze vorm komt veel minder voor dan de eerste. Overigens: draagmoederschap is momenteel een vrij uitzonderlijk gebruik: uit de laatste 30 jaar zijn er volgens ‘De Maakbare Mens’ slechts tussen de 150 en 200 dergelijke zwangerschappen geweest. Ter vergelijking: jaarlijks worden er in ons land 20.000 IVF-cycli afgerond. Er zijn twee redenen waarom de methode momenteel wordt toegepast door fertiliteitsklinieken: bij rechtstreekse medische aanwijzingen (de baarmoeder ontbreekt of de inplanting is om medische redenen onmogelijk bij de wensmoeder), bij onrechtstreekse medische aanwijzingen (een zwangerschap zou levensbedreigend zijn voor de wensmoeder, of de wensmoeder had verschillende onverklaarbare miskramen). Belangrijk om te weten is dat draagmoederschap om andere dan medische redenen in België niet kan; de fertiliteitscentra zullen er niet aan meewerken. Homoseksuele mannen of single mannen kunnen eventueel een beroep doen op een draagmoeder, maar die blijft dan wel de wettelijke moeder, totdat er een adoptieprocedure is doorlopen. Tot nu toe is draagmoederschap niet verboden, maar ook niet officieel toegestaan, zodat er een juridisch vacuüm is.

Een eeuwenoud gebruik
Strikt genomen is draagmoederschap geen nieuw verschijnsel. Zo worden herhaaldelijk voorbeelden uit de Bijbel aangehaald. Sara, de vrouw van Abraham – en voor dit koppel moeten we zo’n 4000 jaar terug in de geschiedenis – kon geen kinderen krijgen en stelde daarom dat haar slavin Hagar in haar plaats zwanger zou worden. We zien hetzelfde gebruik bij hun kleinzoon Jakob: als een van zijn beide vrouwen (Rachel) onvruchtbaar blijkt, geeft ze haar slavin aan haar man om kinderen op de wereld te zetten. Overigens was deze oplossing doorgaans geen gelukkig alternatief en kwamen daar de nodige problemen uit voort. Het feit dat deze optie in de Bijbel vermeld wordt, wil niet automatisch zeggen dat die aanvaardbaar of aanbevolen wordt. De ethische consequenties die aan het draagmoederschap verbonden zijn, zorgen ook voor vandaag voor de nodige discussies. In 2019 werd een wetsvoorstel opgesteld, waarin wordt verwezen naar de implicaties. In de tekst lezen we: “Draagmoederschap raakt een fundamentele pijler van de samenleving, de menselijke voorplanting, en heeft te maken met tal van gevoelige onderwerpen. Vrouwenrechten, autonomie, ouderschap, … Alle thema’s voor verhitte discussies pro en contra, zowel in het verleden als vandaag.” In de toelichting bij de voorgestelde wet is er uitgebreid aandacht voor de veranderde maatschappelijke situatie: “We leven in een maatschappij die zich steeds meer bevrijd heeft van taboes, voorbijgaat aan religieuze en culturele beperkingen, en gebruik wil maken van de bestaande wetenschappelijke technologieën. Het hebben van een kind is als het ware een recht geworden, zelfs een doel dat elk middel heiligt. Zoals aangehaald in ‘Niet uterine ouderschap’ : “Kinderloosheid wordt niet langer geaccepteerd als een lotsbestemming maar wordt gepercipieerd als een medisch behandelbaar probleem”.

Onder voorwaarden
De socialistische partij ‘Vooruit’ nam in september dit jaar opnieuw een initiatief om tot een definitieve wettelijke regeling te komen. De CD&V heeft naar aanleiding daarvan een standpunt ingenomen, dat draagmoederschap onder strikte voorwaarden toestaat: “Om de belangen van het kind en de draagmoeder optimaal te beschermen, wil CD&V rechtszekerheid brengen met een duidelijk kader”. Binnen dat kader wordt gesteld dat één van de voorwaarden voor wensouders is dat ze op geen enkele andere manier een kinnen krijgen en dat tenminste één van de ouders genetisch materiaal moeten leveren voor het kind. Voorts dienen wensouders een duurzame relatie te hebben, wat inhoudt dat ze al minstens drie jaar wettelijk of feitelijk samenwonen. Of het om een hetero- of homoseksuele relatie gaat, maakt voor de partij geen verschil. De overeenkomst voor het draagmoederschap, maar ook de overdracht van het kind, moet volgens een duidelijke en doorzichtige procedure verlopen: “De centra kunnen overeenkomsten opstellen met wensouders en draagmoeder die vervolgens bekrachtigd worden door de rechter. Om de overdracht zo vlot mogelijk te laten verlopen stellen wij voor dat de draagmoeder bij de geboorte de juridische moeder van het kind is. Vervolgens vangt er een overdrachtsperiode van vijftien dagen aan waarbinnen, bij inschrijving in het geboorteregister, de ouderlijke verantwoordelijkheid over het kind wordt overgedragen aan de wensouders, tenzij de draagmoeder verzet aantekent.”

Geen commercie
De CD&V blijft, zoals de andere politieke partijen, uitdrukkelijk gekant tegen het commercieel draagmoederschap. Een onkostenvergoeding – tussen de 15.000 en de 30.000 euro zal mogelijk zijn, maar kinderen mogen nooit ‘gekocht’ worden. CD&V-voorzitter Joachim Coens benadrukt dat kinderen geen koopwaar zijn op een markt. Zijn partijgenote Els van Hoof vult aan: “Commercieel draagmoederschap zet de deur open voor misbruik en mensenhandel, waar zowel draagmoeders en kinderen het slachtoffer van worden. Dat is wat ons betreft ontoelaatbaar. Voor CD&V moet het belang van het kind altijd centraal staan. Het recht op kennis over afstamming is voor ons fundamenteel. Daarom moet de draagmoeder opgenomen worden in de geboorteakte en moeten de afstammingsgegevens van donoren toegankelijk gemaakt worden.”

Het Europees Instituut voor de Bio-ethiek (EIB) heeft diepgaande bezwaren tegen het commercieel draagmoederschap, maar ziet ook heel wat mogelijke problemen met de ‘vrijwillige versie’. Het instituut citeert daarbij een aantal bezwaren die al in 2004 werden geformuleerd werden door het Belgisch Raadgevend Comité voor de Bio-ethiek. Zo zijn er de medische risico’s voor moeder en kind – waaronder de gebruikelijke problemen die zich bij een in vitro fertilisatie en een  zwangerschap kunnen voordoen. Daarbij kunnen problemen voorkomen op het vlak van de emotionele hechting van de moeder aan het kind – de scheiding van beiden kort na de geboorte kan heel traumatisch zijn. Voorts kan de vraag gesteld worden of de naaste familie van de draagmoeder veel begrip kan opbrengen. Een aspect dat dikwijls over het hoofd gezien wordt, is het uiteindelijk niet nakomen van de overeenkomst. Dat kan zowel gebeuren van de kant van de draagmoeder, bijvoorbeeld als ze toch geen afstand kan doen van het kind dat ze gedragen heeft, als vanwege de wensouders: er zijn gevallen dat het kind niet gewenst was vanwege een ziekte of handicap.

CD&V benadrukt in haar verklaring dat het belang van zowel het kind als de draagmoeder voorop moet staan. Het EIB stelt zich de vraag in hoeverre de kennis het ‘gevolg’ te zijn van een draagmoederschap uiteindelijk in het belang is van het kind. Psychische problemen zijn zeker niet uitgesloten. Dat de huidige praktijk in betere banen geleid kan worden door rechtszekerheid kan een aanal kwesties normaliseren, maar wil daarom nog niet zeggen dat draagmoederschap een normale zaak moet worden. Hierover zal in het parlement nog veel gediscussieerd worden ..


(bronnen: Europees Instituut Bio-Ethiek, CD&V, De Maakbare Mens, Belgisch Raadgevend Comité voor de Bio-Ethiek).

Nieuwsbrief